एकाघरका साहित्यकर्मी

२० मंसिर, काठमाडौं । व्यापार व्यवसायबाहेक सामाजिक क्षेत्रमा सामान्यतः श्रीमान–श्रीमती एउटै क्षेत्रमा काम गरेको पाइँदैन । गरिहाले पनि उनीहरूको कार्यालय, पद र कामको प्रकृति फरक–फरक हुन्छ ।

पश्चिमा समाजमा लेखक दम्पतीको चलन धेरै पुरानो हो । चिन्तक कार्ल मार्क्स र जेनी, जाँ पाल सात्र र सिमोन बुआ, एलेन गिन्सवर्ग र पिटर ओर्लोभस्की, पिबी सेली र माली सेली विश्वका उदाहरणीय साहित्यिक दम्पती हुन् । पश्चिमका कतिपय जोडीले विवाह नगरे पनि दशकौंसम्म सँगै बसेको पाइन्छ ।

नेपालका दम्पती साहित्यकार

प्राध्यापक गोविन्दराज भट्टराई पश्चिमा समाजमा लेखकहरूबीच दाम्पत्य सम्बन्ध बन्ने चलन पुरानो रहेको बताउँछन् । उनका अनुसार विश्वका उदाहरणीय साहित्यि दम्पतीबाट बहुपक्षीय सृजनात्मक योगदान पाएको छ । यता लेखक विप्लव ढकाल पनि विश्व साहित्यमा साहित्यिक जोडी भएकै कारण उनीहरूको यात्रा सफल भएको धेरै घटना  स्मरण गर्छन् ।

नोबेल पुरस्कार अस्विकार गरेका जाँ पाल सात्र र सिमोनको जोडी त वैचारिक रुपमा तीव्र कटाक्ष गर्थे । अमेरिकी कवि सिल्भिया प्लाथ र बेलायति कवि टेड ह्युजको सम्बन्धमा कविता लेखनकै कारण जोडियो । केही वर्षपछि कविता लेखनकै मामिलाले गर्दा उनीहरूको सम्बन्धमा दरार आयो ।

प्राध्यापक एवं साहित्यकार गोविन्दराज भट्टराई र अञ्जना वस्ती भट्टराई यस्तै एक जोडी हुन्, जो साहित्यमात्र होइन, प्राध्यापनसमेत एउटै विश्वविद्यायलयको एकै विभागमा गर्छन् । गोविन्द–अञ्जनाको अंग्रेजी प्राध्यापक जोडीले अहिले अवकाश जीवन बिताइरहेको छ ।

भट्टराईको पारिवारिक पृष्ठभूमि नै साहित्यिक थियो । त्यसमाथि श्रीमान–श्रीमती नै साहित्य कर्ममा जोडिँदा गौरव महसुस हुने डा.गोविन्दराज बताउँछन् । उनी भन्छन्, ‘श्रीमती पनि साहित्य लेख्ने भएकाले जीवनभरि यही काममा तल्लीन हुन पाएँ । हामी एक–अर्काले लेखेको सुनाउने गर्छौं । केही छुटेको छ कि भनेर कमेन्ट गर्छौं ।’

नयाँ पुस्ताका कवि सुरज राना र निशा रुम्बा साहित्यको नयाँ जोडी हो । उनीहरूले विवाह गरेको एक वर्ष मात्रै भएको छ । दुवैजना कविता विधामा चिनिएका छन् । इटहरीका सुरज अहिले वैदेशिक रोजगारीमा छन् भने निशा श्रम मन्त्रालयको सचिवालय काठमाडौंमा काम गर्छिन्  । पहिलो भेटबारे निशा भन्छिन्, ‘साहित्य लेख्ने मान्छे भनेर नै चिनेको थिएँ । यसैले सम्बन्ध झन् छिटो अघि बढ्यो ।’

डा. अञ्जना पनि भट्टराईको कुरामा सहमत छिन् । उनी भन्छिन्, ‘विषयविज्ञ श्रीमान् भएकाले मलाई सधैंभरि आफ्नो काममा सारथी पाएको महसुस भयो ।’

सुरजका अनुसार अहिले उनीहरू भर्चुअल रुपबाटै एकअर्काका रचना पढिरहेका हुन्छन् । मनमा लागेको कुरा एकले अर्को

लाई सुझाइरहन्छन् । उनी भन्छन्,  ‘नेपाल आएको बेला सँगै कविता सुनाउन जान्छौं । पुस्तक किन्न जान्छौं ।’

चर्चित लेखक एवं अंग्रेजीका प्राध्यापक सञ्जीव उप्रेती र अर्चना थापाको जोडीमा पनि धेरै समानता छ । उनीहरू दुवैले विद्यावारिधि गरेका छन् ।  आख्यान, सञ्जीव–अर्चनाको साझा विधा हो । अर्चनाको निबन्ध र कथासंग्रह प्रकाशित छन् भने सञ्जीवका दुई उपन्यास, नाटक र गैरआख्यान ‘सिद्धान्तका कुरा’ प्रकाशित छ ।

उप्रेती भन्छन्, ‘हामीले वास्तविक जीवन, एकेडेमिक विषय र साहित्यमा सधैं सँगै यात्रा गरेका छौं । एकले अर्कोलाई सिकाउने, समीक्षा गर्ने काम निरन्तर चलिरहेको छ ।’

Leave a Reply